Citizen Lab: Belgrad Üniversitesi rektörünün iPhone'unda Pegasus bulundu, Sırbistan seçimine günler kala

Casus yazılım 6 dk okuma 20 Ekim 2026

Toronto Üniversitesi'ne bağlı Citizen Lab, Belgrad Üniversitesi rektörü Vladan Đokić'in iPhone'unun, tıklama gerektirmeyen (zero-click) bir yöntemle Pegasus casus yazılımıyla enfekte edildiğini yüksek güvenle doğruladı. Bulgular, 25 Ekim'deki erken genel seçimden altı gün önce, 19 Ekim'de yayımlandı. Operatörün kim olduğu açıklanmadı.

Doğrulama: Haber doğru, birincil kaynak Citizen Lab'in 19 Ekim tarihli raporu. Bir ayrıntıyı düzeltiyorum: haberde "seçimlerden hemen önce bulaştığı doğrulandı" deniyor. Doğrulanan şey enfeksiyonun kendisi ve raporun seçimden günler önce yayımlanması. Citizen Lab, bulaşmanın 2026 içinde olduğunu söylüyor ama kesin bir bulaşma tarihi vermiyor. Bu yüzden "seçimden hemen önce bulaştı" diyemeyiz. Ayrıca rapor, saldırının arkasındaki operatörü ya da hükûmeti belirtmiyor.

Ne oldu?

Citizen Lab, rektörün isteği ve rızasıyla alınan iPhone'a ait adli verileri Sırp dijital haklar kuruluşu SHARE Foundation'ın yardımıyla inceledi. Sonuç: Đokić'in telefonu 2026 içinde, kullanıcı tıklaması ya da dosya açması gerektirmeyen bir açıkla Pegasus ile enfekte edildi. Pegasus, İsrailli NSO Group'un geliştirdiği bir casus yazılım. Operatörüne telefonun sahibiyle aynı erişimi veriyor: mesajlar, mikrofon, kamera.

Raporda ikinci bir vaka da var. Organize Suçlar Savcılığı'nın eski kıdemli savcı yardımcısı Rade Bajić, 13 Ağustos ve 27 Ağustos'ta Apple'dan tehdit bildirimi aldı. Citizen Lab bunu "yüksek güvenli" bir hedeflenme göstergesi sayıyor, ancak cihazın incelemesi sürüyor ve enfekte olup olmadığını söylemiyor. Yani Bajić için doğrulanan, hedeflendiği; enfeksiyon doğrulanmadı.

Arka plan

Seçim: Sırbistan'daki erken genel seçim 25 Ekim 2026'da yapılacak ve Eylül'de ilan edildi.
Önceki vakalar: SHARE, 2 Eylül'de 2026'da en az 14 kişinin casus yazılımla hedeflendiğini bildirdi. Bunların arasında öğrenci aktivistleri, bir muhalefet milletvekili ve bir yerel meclis üyesi var. Citizen Lab daha önce Jelena Kontić için de Pegasus enfeksiyonu doğrulamıştı. İki kişiye ise NoviSpy adlı Android casus yazılımının yeni bir sürümü kurulmuştu. Bu iki yeni vakayla birlikte Citizen Lab, Sırp sivil toplumundan en az 16 kişinin bu yıl hedeflendiğini ya da enfekte edildiğini sayıyor.
NoviSpy: Amnesty International'ın Aralık 2024 raporuna göre NoviSpy, Sırbistan'ın güvenlik servisi BIA'ya ait bir IP adresindeki sunucuya veri gönderiyordu ve polis sorgusu sırasında kuruluyordu.
Hukuki süreç: 6 Ekim'de Kontić'in avukatları, BIA ve polis içindeki belirsiz kişiler ile NSO Group'tan sorumlu kişiler hakkında suç duyurusunda bulundu. Duyuru belirli bir hükûmete değil, kimliği belirsiz kişilere yönelik.
Đokić'in açıklaması: Rektör, casus yazılımı "bir başka yıldırma girişimi" olarak niteledi ve bağımsız soruşturma talep etti. Polisin 31 Mart'ta ofislerini basıp bilgisayar ve sunucularına el koyduğunu söyledi.
Resmî tutum: BIA, Eylül'de önceki iddiaları "saf önemsiz sansasyonalizm" olarak niteledi ve Sırp yasalarına uygun çalıştığını söyledi. Ekim'deki vakalara BIA'nın yanıt verdiğine dair bir bilgi yok.

Kim sorumlu?

Citizen Lab iki vakada da operatörün kimliğini belirtmiyor ve soruşturma sürüyor. SHARE'e göre Pegasus yalnızca hükûmetlere ve devlet kurumlarına satılıyor. Ancak bu, belirli bir hükûmetin sorumlu olduğunun kanıtı değil. Rapor, bu iki vakayı belirli bir hükûmete atfetmiyor.

Yorum: Bu konuda temkinli kalmak gerekiyor. Elimizdeki doğrulanmış bilgi, bir cihazın zararlı yazılımla enfekte olduğu ve bunun zamanlamasının siyasi olarak hassas olduğu. Kimin yaptığı ve neden yaptığı ise henüz belirsiz.

Kendini nasıl korursun?

Pegasus gibi ticari casus yazılımlar nadir ve pahalı, genellikle belirli kişileri hedefliyor. Çoğu kullanıcı için bu bir risk değil. Ama gazeteci, avukat, muhalif, aktivist, kamu çalışanı ya da benzer risk altındaysan Citizen Lab'in önerileri şöyle:

Apple tehdit bildirimini ciddiye al. Böyle bir bildirim aldıysan hemen uzman yardımı iste. Sırbistan'da SHARE Foundation'a, başka ülkelerde Access Now Dijital Güvenlik Yardım Hattı'na başvurabilirsin.
Yakınlarını da bilgilendir. Bildirim alanların yakın çevresi de casus yazılım taraması yaptırmalı.
Lockdown Mode'u aç. iPhone'daki Kilitleme Modu (Ayarlar, Gizlilik ve Güvenlik) saldırı yüzeyini daralttığı için risk altındaki kişiler tarafından önerilir.
Cihazı güncel tut. Ticari casus yazılımların kullandığı açıklar, güncellemelerle kapatılıyor.

Telefon güvenliği için genel bir kaynak olarak Consumer Reports'un Security Planner aracı da öneriliyor.

Bilinmeyenler

Operatörün ve müşterinin kimliği, iki vakada da.
Bulaşmanın kesin tarihi. Rapor yalnızca "2026" diyor.
Kullanılan sıfır tıklama açığının ayrıntısı ve güncel iOS sürümlerinin bundan korunup korunmadığı.
Bajić'in cihazının enfekte olup olmadığı.

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, bir suçlama içermez. Hiçbir kişi ya da kurum hakkında kanıtlanmamış bir iddiada bulunulmamıştır. Gelişmelerle ayrıntılar değişebilir.

Kaynaklar

Tüm haberlere dön